- Απομακρύνετε σωρούς φύλλων, κομμένα χόρτα, σάπια ξύλα, καυσόξυλα και πέτρες από τη βάση των τοίχων.
- Μην αφήνετε το στρώμα από φλοιό ή εδαφοκάλυψη να ξεπερνά τα 5–10 cm και αφήστε μια ζώνη χωρίς εδαφοκάλυψη δίπλα στον τοίχο.
- Αφαιρέστε τα πλαστικά φύλλα κάτω από χαλίκι ή φλοιό, γιατί κρατούν υγρασία από κάτω.
Αναγνώριση
- Μακρύ, κυλινδρικό σώμα σαν σύρμα, σκληρό και γυαλιστερό, με δεκάδες δακτυλίους.
- Δύο ζευγάρια μικρά πόδια στους περισσότερους δακτυλίους, που κινούνται σαν κύμα κάτω από το σώμα· ο πρώτος δακτύλιος πίσω από το κεφάλι δεν έχει πόδια και οι τρεις επόμενοι έχουν από ένα ζευγάρι.
- Κινείται αργά και, όταν το αγγίξετε, κουλουριάζεται σε σπείρα.
- Κοντές κεραίες και στρογγυλεμένο κεφάλι, χωρίς δαγκάνες.
- Όταν πεθάνει μένει συνήθως κουλουριασμένο σε σπείρα και ξεραίνεται.
- Όταν το πιάσετε, αφήνει συχνά χαρακτηριστική δυσάρεστη μυρωδιά και μπορεί να λεκιάσει δέρμα και υφάσματα.
Με τι μπερδεύεται
Κύκλος ζωής
Τα χιλιόποδα γεννούν τα αυγά τους σε ομάδες μέσα στο χώμα, σε υγρά σημεία πλούσια σε οργανική ύλη. Τα μικρά βγαίνουν με λίγους δακτυλίους και λίγα πόδια και, σε κάθε έκδυση, προσθέτουν δακτυλίους και ζευγάρια ποδιών. Χρειάζονται 2 έως 5 χρόνια για να γίνουν ενήλικα και μετά μπορεί να ζήσουν αρκετά χρόνια ακόμη. Οι ενήλικοι περνούν τον χειμώνα στο χώμα. Ζουν μόνο όπου υπάρχει σταθερή υγρασία και τρέφονται με σάπια φύλλα, σάπιο ξύλο και άλλη νεκρή φυτική ύλη, βοηθώντας στη διάσπασή της και στον σχηματισμό του εδάφους.
Σημάδια ότι υπάρχει πρόβλημα
Σημειώστε όσα βλέπετε:
Εποχικότητα στη Θεσσαλονίκη
Δραστηριότητα:ελάχιστηχαμηλήμέτριααιχμή · με πράσινο περίγραμμα ο τρέχων μήνας
Στη Θεσσαλονίκη τα σιδεροσκούληκα φαίνονται κυρίως το φθινόπωρο, όταν οι πρώτες βροχές μουσκεύουν το έδαφος, και την άνοιξη. Στον ξερό καύσωνα του καλοκαιριού μένουν βαθιά στο χώμα και στα πιο υγρά σημεία, ενώ μετά από δυνατή βροχή ή απότομη αλλαγή του καιρού μπορεί να βγουν μαζικά σε αυλές, τοίχους και κατωκάσια.
Οι συνθήκες στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική
Στην Ευρώπη έχουν καταγραφεί περίπου 600 είδη χιλιοπόδων της ομάδας στην οποία ανήκουν τα σιδεροσκούληκα, πολλά από αυτά στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα. Η Θεσσαλονίκη και η Χαλκιδική έχουν ξερά, ζεστά καλοκαίρια και βροχερά φθινόπωρα: τα σιδεροσκούληκα περνούν τον καύσωνα στο χώμα και βγαίνουν μαζικά με τις πρώτες βροχές. Οι μονοκατοικίες στα προάστια, τα ισόγεια με κήπο και τα εξοχικά, με παρτέρια, γκαζόν που ποτίζεται, πεσμένα φύλλα και πέτρινους τοίχους κοντά στο σπίτι, τους δίνουν τροφή και υγρασία ακριβώς δίπλα στις πόρτες. Στα εξοχικά που μένουν κλειστά, οι ιδιοκτήτες μπορεί να βρουν δεκάδες νεκρά χιλιόποδα στο πάτωμα όταν ανοίξουν.
Πρόληψη: τι κάνετε μόνοι σας
- Απομακρύνετε σωρούς φύλλων, κομμένα χόρτα, σάπια ξύλα, καυσόξυλα και πέτρες από τη βάση των τοίχων.
- Μην αφήνετε το στρώμα από φλοιό ή εδαφοκάλυψη να ξεπερνά τα 5–10 cm και αφήστε μια ζώνη χωρίς εδαφοκάλυψη δίπλα στον τοίχο.
- Αφαιρέστε τα πλαστικά φύλλα κάτω από χαλίκι ή φλοιό, γιατί κρατούν υγρασία από κάτω.
- Ρυθμίστε το πότισμα ώστε να μη βρέχει τα θεμέλια και διορθώστε διαρροές, υδρορροές και νερά από κλιματιστικά.
- Αερίζετε υπόγεια και αποθήκες και χρησιμοποιήστε αφυγραντήρα όπου μένει υγρασία.
- Βάλτε βουρτσάκι ή λάστιχο στο κάτω μέρος των θυρών και σφραγίστε χαραμάδες σε κατωκάσια, θεμέλια και σοβατεπί.
- Απομακρύνετε κάδους, γλάστρες και βαρέλια νερού από τον τοίχο του σπιτιού.
- Όσα μπουν, μαζέψτε τα με σκούπα ή φαράσι και βγάλτε τα έξω· μέσα στο σπίτι δεν επιβιώνουν.
Συχνά λάθη που κάνουν το πρόβλημα χειρότερο
- Ψεκάζετε μέσα στο σπίτι. Έτσι δεν κερδίζετε κάτι, γιατί τα χιλιόποδα πεθαίνουν μόνα τους από ξηρότητα και η εστία βρίσκεται έξω.
- Στρώνετε παχύ φλοιό ή χαλίκι πάνω σε πλαστικό δίπλα στον τοίχο. Το στρώμα κρατά υγρασία και γίνεται ιδανικό καταφύγιο.
- Ποτίζετε το βράδυ με μπεκ που βρέχει και τον τοίχο. Έτσι το έδαφος μένει υγρό όλη τη νύχτα, ακριβώς όταν τα χιλιόποδα κινούνται.
- Τα πιάνετε με γυμνά χέρια ή τα συνθλίβετε πάνω σε χαλιά. Το υγρό τους ερεθίζει το δέρμα και μπορεί να λεκιάσει το ύφασμα.
- Στοιβάζετε καυσόξυλα, πέτρες και γλάστρες κολλητά στον τοίχο του σπιτιού. Έτσι δημιουργούνται υγρά καταφύγια δίπλα στις εισόδους.
Μύθοι και αλήθειες
Μύθος: Τα χιλιόποδα έχουν χίλια πόδια.
Αλήθεια: Παρά το όνομα, τα σιδεροσκούληκα της αυλής έχουν πολύ λιγότερα από χίλια πόδια, και ο αριθμός αλλάζει με το είδος και την ηλικία. Τα μικρά προσθέτουν δακτυλίους και πόδια σε κάθε έκδυση.
Μύθος: Τα σιδεροσκούληκα δαγκώνουν ή τσιμπούν.
Αλήθεια: Δεν δαγκώνουν ούτε τσιμπούν. Για άμυνα κουλουριάζονται και κάποια είδη βγάζουν υγρό με έντονη μυρωδιά που μπορεί να ερεθίσει το δέρμα ή να κάψει τα μάτια, γι' αυτό καλό είναι να μην τα πιάνετε με γυμνά χέρια.
Μύθος: Αφού μπήκαν, θα εγκατασταθούν μέσα στο σπίτι.
Αλήθεια: Χρειάζονται υγρό χώμα και σάπια φυτική ύλη. Μέσα στο σπίτι χάνουν νερό και πεθαίνουν σε λίγες μέρες, και οι εισβολές συνήθως τελειώνουν γρήγορα· η εστία βρίσκεται σχεδόν πάντα έξω.
Μύθος: Σιδεροσκούληκο και σαρανταποδαρούσα είναι το ίδιο.
Αλήθεια: Είναι διαφορετικές ομάδες. Το σιδεροσκούληκο είναι στρογγυλό, αργό, τρώει σάπια φύλλα και έχει δύο ζευγάρια πόδια ανά δακτύλιο. Η σαρανταποδαρούσα και η σκολόπενδρα είναι γρήγορα αρπακτικά, με ένα ζευγάρι πόδια ανά δακτύλιο, και μπορούν να δαγκώσουν.
Πότε χρειάζεται επαγγελματίας
Επαγγελματική βοήθεια χρειάζεται όταν η εισβολή κρατά εβδομάδες και όχι λίγες μέρες, όταν βρίσκετε σιδεροσκούληκα σε πάνω ορόφους ή μέσα σε τοίχους, όταν υπάρχει υγρασία σε υπόγειο που δεν μπορείτε να εντοπίσετε, ή σε επιχειρήσεις και ενοικιαζόμενα όπου το ίδιο επαναλαμβάνεται κάθε φθινόπωρο. Τότε χρειάζεται αυτοψία για τις εστίες γύρω από το κτίριο.
Επιχειρήσεις, καταλύματα και πολυκατοικίες
Σε καφέ, φούρνους και μίνι μάρκετ με είσοδο σε επίπεδο δρόμου ή αυλής, τα σιδεροσκούληκα που μπαίνουν το φθινόπωρο δεν τρώνε τρόφιμα αποθήκης, αλλά ένα νεκρό χιλιόποδο στο πάτωμα ή κάτω από ψυγείο βιτρίνας δίνει εικόνα παραμέλησης. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 852/2004 ζητά από τις επιχειρήσεις τροφίμων να έχουν διαδικασίες ελέγχου των επιβλαβών οργανισμών. Στην πράξη, για τα σιδεροσκούληκα βοηθά το σφράγισμα των εισόδων. Στα ενοικιαζόμενα και στα Airbnb της Χαλκιδικής, τα παρτέρια γύρω από βεράντες και πισίνες είναι η συνηθισμένη πηγή. Στις πολυκατοικίες, το πότισμα του ακάλυπτου και τα υγρά υπόγεια είναι τα πρώτα σημεία ελέγχου.
Πώς δουλεύουμε
Η αυτοψία ξεκινά έξω: εντοπίζουμε τις εστίες σε παρτέρια, κομπόστ, εδαφοκάλυψη, ζαρντινιέρες και υγρά σημεία κοντά στα θεμέλια, και τα σημεία εισόδου σε κατωκάσια, σωλήνες και αρμούς. Δίνουμε οδηγίες για υγρασία, πότισμα και σφράγισμα, γιατί αυτά κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά. Όταν η μετακίνηση είναι μεγάλη και επαναλαμβάνεται, μπορεί να γίνει στοχευμένος ψεκασμός σε μια ζώνη γύρω από το κτίριο και στις εστίες, όχι μέσα στο σπίτι, όπου η επέμβαση έχει μικρό όφελος. Παρακολουθούμε την επόμενη περίοδο βροχών και προσαρμόζουμε το πρόγραμμα.
Χρειάζεστε βοήθεια;
Ο γεωπόνος μας βλέπει τον χώρο, εντοπίζει την εστία και σας λέει τι χρειάζεται.
- Δωρεάν αυτοψία στη Θεσσαλονίκη
- Κατοικία από 30€ · επιχείρηση από 40€
- Σε επείγον στη Θεσσαλονίκη ερχόμαστε σε λιγότερο από 5 ώρες
- Υπεύθυνος γεωπόνος, άδεια ΥπΑΑΤ #8191. Γραπτή εγγύηση 2 μηνών: αν το πρόβλημα επανεμφανιστεί, επαναλαμβάνουμε την εφαρμογή χωρίς νέα χρέωση, εφόσον τηρήθηκαν οι οδηγίες πρόληψης.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι επικίνδυνα τα σιδεροσκούληκα;
Όχι για τον άνθρωπο και τα σπίτια. Δεν δαγκώνουν και δεν τσιμπούν. Κάποια είδη βγάζουν ένα υγρό όταν ενοχληθούν, που μπορεί να ερεθίσει το δέρμα ή να κάψει τα μάτια, γι' αυτό τα μαζεύετε με φαράσι ή γάντια και όχι με γυμνά χέρια.
Γιατί βγαίνουν μαζικά μετά τη βροχή;
Όταν το έδαφος μουσκεύει από δυνατή βροχή, ή αντίθετα όταν ξεραίνεται, τα σιδεροσκούληκα αφήνουν τις κρυψώνες τους και μετακινούνται σε ομάδες. Τότε σκαρφαλώνουν σε τοίχους, μπαίνουν σε φρεάτια, πισίνες και σπίτια. Οι μετακινήσεις αυτές συνήθως κρατούν λίγες μέρες.
Γιατί τα βρίσκω νεκρά και κουλουριασμένα στο πάτωμα;
Μέσα στο σπίτι ο αέρας είναι πολύ ξηρός για αυτά και δεν βρίσκουν τροφή, έτσι χάνουν νερό και πεθαίνουν μέσα σε λίγες μέρες. Όταν πεθαίνουν μένουν κουλουριασμένα σε σπείρα. Σκουπίστε τα και ελέγξτε από πού μπαίνουν.
Τι κάνω αν το υγρό τους ακουμπήσει το δέρμα ή τα μάτια;
Πλύνετε το δέρμα με νερό και σαπούνι, χωρίς τρίψιμο, και μην αγγίζετε τα μάτια με λερωμένα χέρια. Αν το υγρό μπει στα μάτια, ξεπλύνετέ τα αμέσως με άφθονο καθαρό νερό για αρκετά λεπτά και ζητήστε συμβουλή γιατρού· το ίδιο αν στο δέρμα εμφανιστεί έντονος ερεθισμός. Για να το αποφύγετε, μαζεύετε τα χιλιόποδα με φαράσι ή γάντια.
Κάνουν κακό στον κήπο;
Συνήθως όχι, γιατί τρέφονται κυρίως με σάπια φύλλα και ξύλα και βοηθούν στη διάσπαση της οργανικής ύλης. Όταν είναι πάρα πολλά σε πολύ υγρά παρτέρια, μπορεί να φάνε φύτρα, νεαρά φυτά και φρούτα που ακουμπούν στο χώμα, όπως φράουλες.
Πώς ξεχωρίζω το σιδεροσκούληκο από τη σαρανταποδαρούσα;
Το σιδεροσκούληκο είναι κυλινδρικό, αργό, με δύο ζευγάρια μικρά πόδια ανά δακτύλιο, και κουλουριάζεται όταν το αγγίξετε. Η σαρανταποδαρούσα έχει ένα ζευγάρι μακριά πόδια ανά δακτύλιο, τρέχει πολύ γρήγορα και δεν κουλουριάζεται ποτέ.
Θα ξαναέρθουν του χρόνου;
Αν οι συνθήκες γύρω από το σπίτι μείνουν ίδιες, πιθανότατα ναι, με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου. Λιγότερη εδαφοκάλυψη και φύλλα δίπλα στους τοίχους, σωστό πότισμα και σφραγισμένα κατωκάσια μειώνουν πολύ τις εισόδους.
Πηγές
- Centipedes and Millipedes – UC IPM Pest Notes, University of California
- Millipedes – Penn State Extension
- Preventing and Controlling Home Invasion of Garden Millipedes – Alabama Cooperative Extension System
- Kime & Enghoff (2017) Atlas of European millipedes 2: Order Julida, European Journal of Taxonomy 346
